Η δυσανεξία στη γλουτένη αποτελεί πλέον μια πολυσυζητημένη παθολογική κατάσταση, η οποία ελέγχεται άμεσα και χωρίς ιδιαίτερη θεραπεία. Πιο συγκεκριμένα, η κοιλιοκάκη ή εντεροπάθεια από ευαισθησία στη γλουτένη είναι μια αυτοάνοση φλεγμονώδης νόσος του λεπτού εντέρου, η οποία οφείλεται σε περιβαλλοντικούς, γενετικούς και ανοσολογικούς παράγοντες.

Η κοιλιοκάκη οφείλεται στη βλαπτική επίδραση που ασκεί η πρωτεΐνη γλουτένη στον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου. Πιο συγκεκριμένα, χαρακτηρίζεται από ιστοπαθολογικές βλάβες στο λεπτό έντερο με τη λήψη πρωτεϊνών γλουτένης, όπως είναι η γλιαδίνη στο σιτάρι, οι σεκαλίνες στη σίκαλη, οι ορδεΐνες στο κριθάρι και η αβενίνη στη βρώμη. Ουσιαστικά, το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού αντιδρά στην γλουτένη, επιτιθέμενο στους ίδιους του τους ιστούς.

Η διάγνωση της ορισμένης πάθησης γίνεται μέσω βιοψίας ή αιματολογικών εξετάσεων (ανίχνευση IgA και IgB αντισωμάτων).

 

Συμπτώματα

Η δυσανεξία στη γλουτένη ενδέχεται να παρουσιαστεί σε λανθάνουσα μορφή, δηλαδή να μην εμφανίσει συμπτώματα, κάτι που συναντάται σε πολύ μικρό ποσοστό. Πάνω από το 80% των ασθενών με εντεροπάθεια από ευαισθησία στη γλουτένη θα εκδηλώσουν κάποιο σύμπτωμα. Τα κλινικά συμπτώματα της κοιλιοκάκης διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο διάγνωσης. Βασικές σωματικές της εκδηλώσεις είναι, ο μετεωρισμός, ο τυμπανισμός ή το φούσκωμα, η δυσκοιλιότητα, και η διάρροια με υδαρείς, λιπαρές και δύσοσμες κενώσεις. Επίσης, συχνά συμπτώματά της είναι η απώλεια βάρους, η κόπωση και η κακουχία οι διαταραχές εμμήνου ρύσεως, τα αέρια, ο πόνος στην κοιλιά και τα οστά, , οι διαταραχές στην ανάπτυξη (παιδιών και εφήβων), οι ψυχικές διαταραχές και το σύνδρομο δυσαπορρόφησης. Άλλες εκδηλώσεις της κοιλιοκάκης αφορούν σε οστεοπενία και οστεοπόρωση, σιδηροπενική αναιμία, ανορεξία, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, κάποιες νευρολογικές διαταραχές, κάποιες δερματοπάθειες, αύξηση τρανσαμινασών υποτροπιάζουσες αποβολές, αλλεργίες, πονοκεφάλους, ινομυαλγία, κ.α.

 

Ο ρόλος της διατροφής

Η θεραπεία της κοιλιοκάκης είναι ιδιαιτέρως σημαντική για την ποιότητα ζωής των ασθενών αλλά και για την πρόληψη σχετικών επιπλοκών. Η μοναδική θεραπεία για τη δυσανεξία στη γλουτένη αποτελεί η διατροφή ελεύθερη σε γλουτένη. Η ίδια πρέπει να ακολουθείται αυστηρά διότι ακόμη και ίχνη γλουτένης στα γεύματα των ασθενών είναι ικανά να προκαλέσουν υποτροπή των συμπτωμάτων, δηλαδή βλάβες στο λεπτό έντερο (από την τοξικότητα της γλουτένης για το βλεννογόνο) και δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

 

Η γλουτένη στα τρόφιμα

Η γλουτένη, όπως προαναφέρθηκε, είναι μια πρωτεΐνη η οποία βρίσκεται κυρίως στο σιτάρι, αλλά και σε άλλα δημητριακά όπως είναι το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Τρόφιμα που περιέχουν αυτά τα συστατικά και τα οποία πρέπει να αποφεύγονται είναι το ψωμί, τα δημητριακά πρωινού, τα ζυμαρικά, τα γλυκά, προϊόντα με αλεύρι όπως ζύμες, πίτες, πίτσες, κροκέτες, μπισκότα, κρουασάν, σάλτσες, κονσερβοποιημένα τρόφιμα και κέικ. Επίσης, απαγορεύεται η κατανάλωση μπίρας, καθώς παράγεται από κριθάρι. Ασφαλής θεωρείται η κατανάλωση ρυζιού, καλαμποκιού, πατάτας, κόκκινου κρέατος, πουλερικών, ψαριού, αυγού, ορισμένων γαλακτοκομικών προϊόντων οσπρίων, ξηρών καρπών, φρούτων, λαχανικών, σόγιας και ειδικών προϊόντων ελεύθερων γλουτένης. Τέτοια τρόφιμα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται καθημερινά στο διαιτολόγιο των ατόμων που πάσχουν από  κοιλιοκάκη.

Πλέον, υπάρχουν ειδικά προϊόντα ελεύθερα γλουτένης (π.χ. ψωμί, δημητριακά πρωινού, ζυμαρικά) σε φαρμακεία ή σε καταστήματα τροφίμων, τα οποία συστήνονται σε ασθενείς με κοιλιοκάκη.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στις ετικέτες των τροφίμων, προκειμένου να αποφεύγονται τα τρόφιμα τα οποία περιέχουν γλουτένη, καθώς και άλλα άγνωστα συστατικά, πρόσθετα, συντηρητικά, χρωστικές, ή και συστατικά που εμπεριέχουν γλουτένη (αλλά δεν αναγράφεται στη συσκευασία) όπως πρωτεΐνη σίτου, σιτάλευρο, ίχνη δημητριακών, μαστίχα βρώμης κ.α. Ακόμη, πρέπει να ελέγχονται οι ετικέτες σε ορισμένα αλκοολούχα ποτά, όπως η μπίρα, το ουίσκι, το τζιν, η βότκα, καθώς και σε καλλυντικά, οδοντόκρεμες, συμπληρώματα διατροφής ή φάρμακα.

 

Και μην ξεχνάς:

“Η τροφή μπορεί να αποτελέσει το φάρμακο ή το πιο αργό δηλητήριο για τον οργανισμό σου” (Kolyviras quote).

 

Πηγές:

  • Κλινική διαιτολογία και διατροφή με στοιχεία παθολογίας / Αντώνιος Ζαμπέλας
  • FDA (U.S. Food and Drug Administration): Gluten and Food Labeling
  • Harvard Medical School, Harvard Health Publishing: Gluten:A Benefit or Harm to the Body?
  • PubMed: What is gluten?

 

Στέλιος Κολυβίρας -Τζιβανιώτης
Διαιτολόγος Διατροφολόγος MMedSci
Μετεκπαιδευθείς στην Ιατρική Σχολή Παν/μίου Αθηνών
tel: 2108980947, mob: 6945755221
Δημάρχου Αγγέλου Μεταξά 14, Γλυφάδα