Τα αντιοξειδωτικά είναι ένας πολυσύχναστος όρος της διατροφής, ο οποίος έχει συσχετιστεί άμεσα με την υγεία του ανθρώπου. Η βασική λειτουργία των αντιοξειδωτικών ουσιών είναι η εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών. Οι ελεύθερες ρίζες είναι ασταθή μόρια, τα οποία εάν βρεθούν σε μεγάλες ποσότητες στον οργανισμό μπορούν να βλάψουν το DNA, τις κυτταρικές μεμβράνες και άλλα μέρη των κυττάρων. Η υψηλή συγκέντρωση ελεύθερων ριζών έχει αποδειχθεί πως σχετίζεται με αρκετές χρόνιες παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι καρδιαγγειακές νόσοι και ο καρκίνος. Αντίθετα, τα αντιοξειδωτικά μειώνοντας την υψηλή συγκέντρωση των ελεύθερων ριζών στο σώμα μας, έχουν συσχετιστεί με αρκετά οφέλη όπως η επιβράδυνση της γήρανσης, η εξάλειψη των καρδιακών παθήσεων, η βελτίωση της όρασης και ο μειωμένος κίνδυνος εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου. Συνεπώς, τα αντιοξειδωτικά αφορούν σε μια ευεργετική χημική διαδικασία και όχι σε μια συγκεκριμένη θρεπτική ιδιότητα.

Γενικά, ο ίδιος ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει αντιοξειδωτικούς αμυντικούς μηχανισμούς, προκειμένου να διατηρεί τον έλεγχο των ελεύθερων ριζών. Για παράδειγμα, όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αποζητά τη λειτουργία των αντιοξειδωτικών, εκείνα καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες, οι οποίες επιτρέπουν την εγκατάσταση ιών και βακτηρίων στον οργανισμό. Ωστόσο, αντιοξειδωτικά συστατικά εντοπίζονται σε μεγάλες ποσότητες και σε ορισμένα τρόφιμα, ειδικά σε φρούτα, λαχανικά ή άλλες φυτικές τροφές. Η κατανάλωση αυτών των τροφών είναι απαραίτητη για την διατήρηση της βιοχημικής ισορροπίας του οργανισμού, διότι από τις συγκεκριμένες πηγές παρέχονται αντιοξειδωτικές ουσίες που δεν μπορεί να δημιουργήσει από μόνο του το ανθρώπινο σώμα.

Στην κατηγορία των αντιοξειδωτικών ανήκουν αρκετές ευεργετικές για την υγεία ουσίες, όπως τα φλαβονοειδή, τα καροτονοειδή, αρκετές βιταμίνες (π.χ. βιταμίνη C, E) και κάποια μέταλλα, όπως το σελήνιο και ο ψευδάργυρος. Οι ουσίες αυτές μπορεί να δρουν είτε εντός και εκτός κυττάρων, είτε στις κυτταρικές μεμβράνες. Η δράση τους σε ξεχωριστά σημεία των κυττάρων εξηγεί τις ποικίλες ευεργετικές ιδιότητές τους.

Η λειτουργία ελεύθερων ριζών

Η βασική λειτουργία των ελεύθερων ριζών είναι να σχηματίζονται συνεχώς στο σώμα μας, προκαλώντας ορισμένα προβλήματα. Η σύνθετη δομή των ελεύθερων ριζών οδηγεί τον οργανισμό στη δημιουργία μιας συγκεκριμένης ισορροπίας των ίδιων και των αντιοξειδωτικών. Εάν η ισορροπία αυτή διαταραχθεί και η συγκέντρωση των ελεύθερων ριζών είναι υψηλότερη από εκείνη των αντιοξειδωτικών, τότε δημιουργείται στον οργανισμό οξειδωτικό στρες. Το παρατεταμένο οξειδωτικό στρες οδηγεί σε αυξημένο κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις και ορισμένους τύπους καρκίνου, ενώ μερικές φορές οδηγεί ακόμη και σε κυτταρικό θάνατο, κάτι που επιταχύνει τη διαδικασία της γήρανσης.

Ο σχηματισμός των ελεύθερων ριζών, και εν συνεχεία το οξειδωτικό στρες, προάγονται από το  άγχος, το κάπνισμα, την υψηλή κατανάλωση αλκοόλ, τις τοξίνες, τα υψηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα, την υψηλή πρόσληψη πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, την ακτινοβολία, τις λοιμώξεις, την υπερβολική πρόσληψη σιδήρου, μαγνησίου, χαλκού ή ψευδαργύρου, την έλλειψη ή περίσσεια οξυγόνου στον οργανισμό, τον τραυματισμός των ιστών, την υπερβολική πρόσληψη αντιοξειδωτικών (π.χ. υπερβιταμίνωση) και την αντιοξειδωτική ανεπάρκεια.

Τα αντιοξειδωτικά στα τρόφιμα

Ο ανθρώπινος οργανισμός, λοιπόν, παράγει τα δικά του αντιοξειδωτικά όπως είναι η γλουταθειόνη και το Α-λιποϊκό οξύ. Εντούτοις, η επαρκής πρόσληψη αντιοξειδωτικών από τα τρόφιμα είναι ιδιαίτερα σημαντική για την υγεία μας.

Τρόφιμα στα οποία εντοπίζονται αντιοξειδωτικά σε μεγάλες ποσότητες είναι, κυρίως, τα μούρα, το πράσινο τσάι, ο καφές και το κακάο. Πηγές πλούσιες σε αντιοξειδωτικά είναι, εκτός των προαναφερθέντων, όλα τα φρούτα και τα λαχανικά, αλλά και ορισμένα τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Για παράδειγμα, το κόκκινο κρέας και τα ψάρια περιέχουν αντιοξειδωτικά, σε μέτριες ποσότητες. Επιπλέον, τα αντιοξειδωτικά χρησιμοποιούνται συχνά ως πρόσθετα τροφίμων και γι’ αυτό η πρόσληψη τους μπορεί να γίνει και από συσκευασμένες τροφές.

Τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα

Παρά την καθοριστική αξία των αντιοξειδωτικών στην υγεία μας, οι γιατροί συστήνουν την αποφυγή πρόσληψης συμπληρωμάτων αντιοξειδωτικών. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε από το Πανεπιστήμιο Berkley στην Καλιφόρνια, τα φυτικά και ζωικά τρόφιμα καλύπτουν πλήρως τις ανάγκες του οργανισμού σε αντιοξειδωτικά, ενώ έχουν συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, ορισμένων τύπων καρκίνου και πρόωρου θανάτου. Το πόρισμα αυτό βασίζεται στην πολύπλοκη δομή των αντιοξειδωτικών, που αλληλεπιδρούν με άλλα θρεπτικά συστατικά (δυνητικά βιολογικές ενεργές ενώσεις) και διεξάγουν τις ευεργετικές ιδιότητες. Εν αντιθέσει, τα συμπληρώματα αντιοξειδωτικών τείνουν να μειώνουν τις εκτελούμενες οξειδωτικές διεργασίες του οργανισμού, προκαλώντας σχετικές βλάβες. Η υπερβάλλουσα συγκέντρωσή τους, λοιπόν, θα διαταράξει την ισορροπία του οργανισμού και θα προκληθεί το λεγόμενο «αντιοξειδωτικό παράδοξο», ένα φαινόμενο που συνεπάγεται το οξειδωτικό στρες. Γενικά, η πρόσληψη συμπληρωμάτων προτείνεται μόνο στην περίπτωση που εντοπίζεται κάποια ανεπάρκεια, δεδομένου ότι η επαρκής πρόσληψη αντιοξειδωτικών εξασφαλίζεται αποτελεσματικά μέσω της διατροφής.

 

Και μην ξεχνάς:

“Η τροφή μπορεί να αποτελέσει το φάρμακο ή το πιο αργό δηλητήριο για τον οργανισμό σου” (Kolyviras quote).

 

Πηγές:

  • Harvard Medical School, Harvard Health Publishing: Understanding antioxidants
  • UC Berkley School of Public Health: Why You Should Eat Your Antioxidants
  • Healthline: Antioxidants Explained in Simple Terms
  • PubMed: Oxidative stress, nutritional antioxidants and beyond
  • PubMed: Role of oxidative stress and antioxidants in daily nutrition and human health

 

Στέλιος Κολυβίρας -Τζιβανιώτης
Διαιτολόγος Διατροφολόγος MMedSci
Μετεκπαιδευθείς στην Ιατρική Σχολή Παν/μίου Αθηνών
tel: 2108980947, mob: 6945755221
Δημάρχου Αγγέλου Μεταξά 14, Γλυφάδα